عید دیپاوالی (جشنواره روشنایی)   Deepavali  یا Diwall
 
دیپاوالی یا دیوالی مراسمی است که هندوها معتقدند در اين روز خوبي بر بدي غلبه كرده است و نور و روشنايي جايگزين سياهي و تاريكي شده است و از اين رو طي پنج روز هر شب فانوس ها و چراغهايي را روشن مي كنند و به آتش بازي مي پردازند تا خاطره آن پيروزي را گرامي بدارند.



 

هندوها بر این باورند که وقتی یک چراغ از چراغی دیگر روشنایی می گیرد، دو چراغ وجود خواهد داشت، اما،  هندوها در خصوص دیپاوالی معتقدند: وقتی یک چراغ از چراغی دیگر روشنایی می گیرد، دو چراغ وجود خواهد داشت، در حالیکه در ابتدا یکی بود. وقتی دومی روشن شد، اولی از نورافشانی باز نمی ایستد. شما می توانید از یک چراغ میلیونها چراغ روشن کنید؛ و با این حال به آن ذره ای آسیب نخواهد رسید! عشق نیز مثل همین است. آن را با یک میلیون تقسیم کنید، هنوز مثل قبل بر قوت خود باقیست. نوری منتشر می شود و با نور  دیگر ترکیب می شود، نه سرحدی می شناسد و نه تبعیضی قائل می شود و نه گلچین می کند. دیپاوالی قرار است این درس از نور و عشق را به شما بیاموزد.

در ميان 72 فرقه هندوها اگرچه همگي به اين مراسم اعتقاد دارند ولي ديپاوالي نزد فرقه هاي جينيسم و سيك ها معناي ديگري دارد به طوري كه سال نوي جينيسم با ديپاوالي آغاز مي شود. ديوالي (Diwali) از جمله جشنهايي است كه به خاطر زيبايي و ديدني بودن در اكثر نقاط جهان شناخته مي شود اما در ايران چندان شناخته شده نيست.

البته تصاوير اين جشن زينت بخش بسياري از فيلمهاي مستند و داستاني هند است و همه ساله عكاسان و مستند سازان بسياري را از سراسر جهان به هندوستان ميكشاند. ديوالي يك جشنواره پنج روزه هندو ها است كه در سراسر هند اجرا مي شود. اين جشنواره پنج روزه بر اساس تقويم هندي، در روز پانزدهم كارتيكا آغاز مي شود. از آنجايي كه محاسبه دیپاوالی بر اساس ماههای قمري است؛ تاريخ ديوالي در تقويمهاي ديگر متغير است.



 

روزهاي قبل از جشن، تمام خانه ها پاكيزه و مرتب شده و پنجره ها براي خوشامدگويي به لاكشمي (Lakshmi)، الهه توانگري و كاميابي گشوده مي شوند. نام ديوالي، تحريف شده كلمه ديپاوالي (Deepavali) – ديپا به معني نور و آوالي به معناي رديف و صف - و در كل به معناي صفي از نور است. درواقع نمايش نور در اين جشنواره يكي از جذابترين بخشهاي آن است. تمام خانه ها، از فقيرانه ترين كلبه ها تا اشرافي ترين كاخها، با نور نارنجي رنگ فانوسهايي به نام ديا (Diya) براي تبريك و سلام به لاكشمي روشن مي شوند. فانوس يا ديپ (Deep)، نشانه دانش است و افروختن چراغ دانش در بين مردم به معناي درك فلسفه هر روز خاص از اين جشنواره و به عمل درآوردن اين فلسفه، در زندگي روزمره است.

طرحهاي الوان رنگولي (Rangoli نقوشي سنتي و بسيار زيبا كه در روزهاي عيد و مناسبتها، از ديرباز براي تزيين كف اتاق، حياط و درگاه خانه ها، براي خوشامد گويي به خدايان ترسيم ميشده است.اين نقاشيها با پودرهاي رنگ و توسط زنان اجرا ميشده است)، گل آرايي و آتش بازي، اين فستيوال را كه پيام آور شادي، نشاط و خوشبختي در سال جديد است، از شكوه و زيبايي خاصي برخوردار ميكند.

نكته جالب اينجاست كه اگرچه تقويم هنديها برمبناي نوعي سال خورشيدي است ولي سال جديد برمبناي حلول ماه قمري تحويل مي شود كه البته مراسم آن از دو روز قبل آغاز مي شود.

هندوها افسانه ها و داستانهاي فراواني در اين خصوص نقل مي كنند كه از آن جمله افسانه اي است كه از بازگشت خداي – راما- پادشاه سرزمين – آيودها- است كه پس از كشتن پادشاه ديوها – راوانا- به سرزمين خود مراجعت مي كند.

اين مراسم از سنتهاي اصلي هندوهاي شمال هندوستان مي باشد و اصلي ترين روز آن روز سوم است كه ماه جديد ديده مي شود.هندوها بسيار تلاش مي كنند كه اين مراسم را آدابي سنتي و ملي و نه مذهبي معرفي كنند تا از اين طريق هنديهاي مسلمان و مسيحي را نيز به حيطه ديپاوالي وارد نمايند.از اين رو در مراسمهاي مختلف سمبل هاي اسلامي و مسيحيت و بودايي را در كنار سمبلهاي هندو قرار مي دهند ولي بسياري از مسلمانان و مسيحيان هندي، از قبول اين عيد به عنوان عيدي ملي طفره مي روند و آن را مختص به هندوها مي دانند.در اين ايام هندوها لباسهاي نو به تن مي كنند و به ديدن يكديگر مي روند و به صورت دسته جمعي مراسم دعا و نيايش را براي خداهاي متعدد خود به جا مي آورند.

در نقاط مختلف كه مراكز تجمع هندوها محسوب مي شود مراسم هاي مختلف با اندكي تفاوت برگزار مي شود.
اما پخت شيريني هاي متنوع ، شستشوي خانه و رنگ منازل حتي رنگ نماي بيرون خانه ها تقريبا رسمي است كه همه هندوها از سرزمين هاي شمالي هند تا خليج بنگال و تا مالزي از آن غافل نمي شوند. مراسم پنج روزه دیپاوالی به شکل زیر تعبیر می شود:روز اولروز اول ديوالي دهان ترايوداشي (Dhantrayodashi) يا دهان تراس (Dhan teras) نام دارد. "دهان" به معناي "ثروت" و "ترايوداشي" به معني روز سيزدهم است. در كل اين نام به روز سيزدهم از نيمه اول ماه قمري كارتيكا اشاره ميكند كه در آن، دهان وانتاري (Dhanvantari)، يكي از نمودهاي ويشنو (Vishnu) خداي هندي، از آبهاي اقيانوسي كه دانش طب روحاني "اهورودا" را در خود دارد، خارج ميشود و به مردم كمك ميكند بر عليه بيماري و مرگ مبارزه كنند.

در غروب اين روز، هندوها بايد حمام كنند و هداياي خود را كه شامل فانوس هاي روشن ديا (Deeya) و شيرينيهايي به نام پراساد (Prasad) است را به حضور ياما راج (Yama Raj خداي مرگ) تقديم كنند. اين كار بايد در نزديك يك درخت مقدس كه ممكن است در باغ يا خانه شخصي افراد هم باشد، صورت ميگيرد و در صورت نبودن چنين درختي، يك محل پاكيزه در حياط جلوي خانه هم، قابل قبول خواهد بود.  روز دومروز دوم ديوالي نارك چاتورداسي (Narak Chaturdasi) نام دارد. اين روز، چهاردهمين روز ماه قمري و شب ديوالي است. در اين روز كريشنا (Krishna بزرگترين خداي هندويان)، اهريمني به نام ناراكاسور (Narakasur) را نابود كرده و جهان را از ترس رهانيده است. مادر ناراكاسور، اعلام ميكند كه روز مرگ فرزندش - كه موجب ناراحتي عموم را فراهم ميكرد ه- نبايد به عزاداري بگذرد و بايد روزي براي جشن و شادي اعلام شود. در نتيجه، پيام روز دوم اين است كه منافع جامعه بايد همواره بر منافع فردي و نسبتهاي فاميلي ارجحيت داشته باشد. از مراسم روز دوم، ماساژ بدن با روغنهاي مخصوص براي رفع خستگي، حمام قبل از طلوع آفتاب و استراحت است تا همه بدون خستگي و با شادي و علاقه براي اجراي مراسم ديوالي در روز بعد آماده باشند. فانوس ياما ديا در اسن شب نبايد روشن شود.  روز سوم: روز اصلي ديوالي مراسم واقعي ديوالي در روز سوم اجرا ميشود. در اين شب ماه به كلي غروب ميكند و تاريكي كامل آسمان را فرا ميگيرد. در اين تاريكي، ديوالي امكان تجلي واقعي خود را به دست مي آورد. در اين روز مردم از لاكشمي، الهه ثروت، براي نعمات متعدد او سپاسگذاري ميكنند و مراسم دعاي شكرگذاري كه پوجا (Puja) نام دارد، هم در سپيده دم و هم هنگام غروب آفتاب انجام ميگيرد. اعتقاد بر اين است كه الهه ثروت از خانه هايي كه پاكيزه نبوده و به خوبي روشن نشده اند، ديدن نميكند. بنابر اين همه براي تميز نگه داشتن خانه خود بسيار كوشش ميكنند، درها و پنجره ها را باز ميگذارند و تمام چراغها را روشن ميكنند.



 

مراسم پوجا پس از مراسم دعا و عبادت كه با سرود و اهداي هداياي مختلف به حضور خدايان همراه است و به جا آوردن عبادت در خانه، مردم به ديدار همديگر رفته و به رد و بدل كردن شيريني و هديه مي پردازند. هنگام غروب، خانه ها و خيابانها با چراغها، فانوسها و شمعهاي بي شمار تزيين ميشود. و مردم در خارج از خانه ها گرد آمده و منتظر ورود الهه به داخل خانه و بركت بخشيدن به آن هستند. در اين مدت آنها به آتش بازي و تماشاي فانوسها ميپردازند.  روز چهارمدر اين روز، به نامهاي پادوا (Padwa)، وارشا پراتي پادا (Varshapratipada) و كارتيكا شودا پاديامي (Kartika Shudda Padyami) خوانده ميشود. اهميت اين روز در داستاني است كه از كريشنا نقل ميشود.  او متوجه ميشود كه مردم يك دهكده براي زمينهاي زراعي خود دست به دامان "ايندرا" Indra خداي رعد شده اند تا برايشان باران كافي بفرستد و مدام مرقبند تا خشم او موجب بروز طوفان و سيل نشود. كريشنا اين كار را نكوهش ميكند و ميگويد كه هر كس موظف است از گاوهاي خود كه مهمترين بخش زندگي آنها هستند نگهداري كند نه اينكه به پرستش خدايي خشمگين بپردازد. اين گفته موجب خشم فراوان ايندرا ميشود و طوفاني را بر سر دهكده روانه ميكند. كريشنا نيز با بلند كردن تپه گوواردهان (Govardhan) و نگه داشتن آن بر فراز دهكده، از مردم محافظت ميكند. تا امروز نيز در شمال هند، مردم به طور سمبوليك به پرستش تپه گوواردهان ميپردازند و آنرا محل عبور كريشنا ميدانند. از طرفي اين كار آنها به نوعي براي آرام كردن نيروهاي طبيعت و جلوگيري از طوفان و سيل هم هست. در اين روز، براي سال نوي اقتصادي، دفترهاي پس انداز تازه اي ميگيرند تا سال را با موفقيت مالي و رونق اقتصادي سپري كنند.

روز پنجم همانطور كه روز راكشا بندهان (Raksha Bandhan) روز برادر ناميده شده است، اين روز كه بهرارتي دوج (Bhratri Dooj) نام دارد، به خواهران اختصاص يافته است. در زمانهاي بسيار قديم، در اين روز ياما (خداي مرگ) به ديدار خواهر خود يامونا (Yamuna) رفت و به عنوان هديه به او مزيتي اعطا كرد كه به موجب آن، هر كس در اين روز به ديدار يامونا ميرفت، از تمام گناهانش بري ميشد. از آن زمان تا كنون، در اين روز برادران به ديدار خواهران خود ميروند تا از اين عطيه، سهمي برده باشند. در بنگال، خواهران براي سلامت، موفقيت و شادي برادران خود، مراسم دعاي خاصي انجام ميدهند كه بهاي فوتا (Bhai fota) نام دارد. جشنواره ديوالي در اين روز پايان ميابد و مردم با روحيه تازه، سال نو را آغاز ميكنند.

منابع: دانشنامه ویکیپدیا/ ایرانیان انگلستان: مراسم دیوالی در معبد مندیر/ شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی: بولتن اعیاد مالزی